Dit is de staat van het klimaat (volgens de wetenschap)

De gevolgen van klimaatverandering

Het klimaat verandert dus steeds sneller en de gevolgen van klimaatverandering zijn ook wereldwijd al duidelijk merkbaar. Ondanks dat wij een klimaatstichting zijn, schrikken we er ook best weer van als we deze gevolgen achter elkaar opsommen:

De temperatuur op aarde stijgt

Nog nooit eerder is het klimaat zo snel veranderd als nu het geval is. 2015 tot en met 2025 waren de elf warmste jaren ooit gemeten, in een meetreeks van 176 jaar. Op dit moment is de gemiddelde temperatuur op aarde 1,4 graden hoger dan het einde van de 19e eeuw. Dat lijkt weinig, maar een opwarming van 1,5 graden zal wereldwijd voor ernstige en onomkeerbare gevolgen zorgen. Sommige effecten zijn zelfs nu al onomkeerbaar; zoals het smelten van ijskappen en het stijgen van de zeespiegel. Daarom is in het klimaatakkoord van Parijs door veel landen afgesproken om er zo veel mogelijk aan te doen om onder de 1,5 graad opwarming te blijven.

Het laatste IPCC rapport echter zien dat die opwarming van 1,5 graad al snel wordt bereikt. Als er niets veranderd aan de huidige aanpak van landen zouden we volgens het IPCC in 2100 een opwarming van zo’n 3,2 graden tegemoet kunnen gaan. Het wordt daarom snel moeilijker om effectieve maatregelen te blijven nemen. Ook richten veel maatregelen zich op het hier en nu, terwijl er juist aandacht nodig is voor maatregelen op de lange termijn.

Luchtvervuiling
Dat de opwarming versneld komt voor een deel omdat de luchtvervuiling afneemt. Schonere lucht is natuurlijk prettiger voor de natuur en onze gezondheid, maar het bevat ook minder deeltjes die zonlicht reflecteren. Door de schonere lucht is de hoeveelheid zonnestraling die tot de grond komt toegenomen, en dit heeft een klein opwarmend effect (KNMI). In het laatste IPCC rapport stond al dat luchtvervuiling de opwarming afremt, maar het was nog onbekend hoeveel. Inmiddels wordt geschat dat de afname van de uitstoot van zwavel tot 0,1 °C extra opwarming heeft geleid. Een andere mogelijke oorzaak van de versnelling is dat de uitstoot van methaan sterk is toegenomen. 

De oceaan warmt op, stijgt en verzuurt

• De oceaan wordt warmer
  Stel je de oceaan voor als een enorme pan water die langzaam opwarmt. In 2025 was het water tot 2 kilometer diepte warmer dan ooit gemeten en dat is nu al negen jaar op rij zo. Sinds 2005 gaat dat opwarmen ook nog eens twee keer zo snel als daarvoor. Om een idee te geven hoeveel warmte dat is: de oceaan slokt jaarlijks zoveel warmte op als de hele mensheid samen aan energie gebruikt, maal 18. Dat is echt een gigantische hoeveelheid.
  
  Het gevolg: bijna de hele oceaan (90%) had in 2025 op z'n minst één keer te maken met een "hittegolf in het water" net zoals wij een hittegolf op het land kunnen hebben, kan de zee dat dus ook. En dat terwijl er in 2025 juist een natuurlijk fenomeen (La Niña) was dat normaal juist zou moeten afkoelen. Zelfs met die rem erop, bleef het warm.

• De zeespiegel stijgt
  De zee staat nu zo'n 11 centimeter hoger dan in 1993, toen we begonnen met precies meten vanuit satellieten. Dat klinkt misschien niet als veel, maar het gaat steeds sneller. Sinds 2012 stijgt de zeespiegel harder dan in de jaren daarvoor. Dit komt vooral doordat warmer water uitzet én doordat er extra water bij komt van smeltend ijs.

• De oceaan wordt zuurder
  De oceaan werkt een beetje als een spons voor CO₂: hij neemt ongeveer 3 op de 10 kilo CO₂ op die wij als mensen uitstoten. Handig, want dat houdt CO₂ uit de lucht, maar het heeft wel een prijs. Als CO₂in zeewater oplost, wordt het water zuurder. Dit gebeurt al 41 jaar achter elkaar, en het water is nu zuurder dan het in minstens 26.000 jaar is geweest.

  Waarom dat erg is: veel zeedieren, zoals koraal en schelpdieren, hebben een soort "schild" of skelet dat bestaat uit een stof die oplost in zuurder water. Hoe zuurder de oceaan wordt, hoe moeilijker het voor deze dieren wordt om te overleven en daarmee komt ook het voedsel en werk van miljoenen mensen die van de zee leven onder druk te staan.

Extreem weer raakt steeds meer mensen

Hittegolven, bosbranden, droogte, tropische cyclonen, stormen en overstromingen zorgden in 2025 voor duizenden doden, troffen miljoenen mensen en veroorzaakten schade van miljarden euro's. Deze rampen hebben vaak een olievlekeffect: mislukte oogsten leiden tot voedselonzekerheid, wat weer kan bijdragen aan onrust, migratie en de verspreiding van plantenziektes en dierziektes. Extreem weer is wereldwijd ook een belangrijke aanjager van gedwongen verhuizing, vooral in regio's die al kwetsbaar zijn of met conflicten te maken hebben.

De kans op extreem weer neemt dus toe door het veranderende klimaat. De manier waarop hoge- en lagedrukgebieden zich verplaatsen hangt mede af van de straalstroom, een krachtige westenwind op grote hoogte in de atmosfeer. Deze stroom is door klimaatverandering waarschijnlijk een stuk zwakker geworden waardoor extreme regenval of hitte zich minder snel verplaatsen en dus langer in één gebied blijven hangen. We krijgen zo langer met hetzelfde weertype te maken. Zoals de droogte in de zomer van 2022 en de extreme neerslag in de zomer van 2021 toen delen van Limburg overstroomde terwijl er in Canada en delen van de Verenigde Staten een extreme hittegolf plaats vond. Door de gevolgen van extreem weer leven er op dit moment al miljoenen mensen met voedselonzekerheid en een afgenomen waterveiligheid (KNMI).

Klimaat en gezondheid

Klimaatverandering is niet alleen een verhaal van smeltend ijs en stijgende temperaturen, het raakt ook onze gezondheid. Warmer weer en veranderende weerpatronen zorgen ervoor dat ziekten zich anders verspreiden, en dat steeds meer mensen risico lopen op hitte-gerelateerde klachten. 

• Verschillende ziektes verspreiden zich door klimaatverandering steeds makkelijker, zoals ziektes die door muggen worden overgebracht (denk aan dengue/knokkelkoorts). Door warmer weer kunnen muggen en andere ziekteverspreiders zich in meer gebieden en langer per jaar voortplanten, waardoor meer mensen risico lopen dan voorheen.
• Hittestress raakt wereldwijd meer dan 1,2 miljard mensen, met name mensen die buiten werken, zoals in de landbouw en bouw. Dat kost niet alleen gezondheid, maar ook gewoon geld: minder productiviteit en inkomen.

Nog niet overal wordt hier goed op ingespeeld: slechts de helft van de landen heeft een waarschuwingssysteem voor hitte binnen de zorg, en bij nog minder landen is klimaat echt onderdeel van het gezondheidsbeleid.

Warme golfstroom kan stilvallen 

Deense onderzoekers suggereren dat de warme golfstroom mogelijk nog deze eeuw, en misschien zelfs binnen enkele jaren, zou kunnen stoppen. Deze stroom heeft een aanzienlijke invloed op het klimaat wereldwijd en als deze stil valt heeft dat wereldwijd enorme dramatische effecten. Rond de evenaar wordt het dan een stuk heter en vrijwel onbewoonbaar. Het tropisch regenwoud van de Amazone verandert dan waarschijnlijk grotendeels in een toendra. En in Nederland krijgen we dan in enkele tientallen jaren het klimaat van Groenland.  

De natuur wordt bedreigd

De oceanen nemen ongeveer 30 procent van de CO₂ op die de mens uitstoot. Dit vertraagt het broeikaseffect, maar het zorgt ook voor verzuring van het water. Dit heeft grote gevolgen voor schaaldieren en koraalriffen. Ongeveer 70 tot 90 procent van de ondiepe koraalriffen verdwijnen namelijk bij een opwarming van 1,5 graad. Bij een opwarming van 2 graden verdwijnen ze zelfs helemaal. Dat zou een ramp zijn, omdat maar liefst 25 procent van alle dieren in de oceaan bij dit soort koraalriffen leven en er wereldwijd meer dan 500 miljoen mensen direct afhankelijk zijn van koraalriffen voor voedsel en werk.

Welke oplossingen zijn er?

Het zal steeds lastiger worden voor mensen om zich aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering, omdat deze steeds groter worden. Kwetsbare mensen en ecosystemen zijn nu al vaak de grootste slachtoffers en op veel plekken (KNMI). Kort samengevat is het erg belangrijk dat we de snelheid waarmee het klimaat verandert bepreken. Dit kan door de doelstelling van Parijs te halen zodat we de opwarming van de aarde beperken tot 1,5 graad. In het laatste klimaatrapport van het IPCC richtte de wetenschap zich op mogelijke oplossingen voor klimaatverandering. 

Ook jij kan veel bijdragen aan een beter klimaat

Misschien denk je wel dat jouw gedrag helemaal geen invloed heeft op het klimaat. Maar als we allemaal letten op ons energiegebruik, we meer gebruik gaan maken van duurzaam vervoer en minder vlees- en zuivelproducten kopen, kan dit samen tot een vermindering van wel 40 tot 70% van je eigen uitstoot in 2050 leiden.

Ook jij kunt dus ook bijdragen door jouw uitstoot te beperken. Lees hier alles over het verkleinen van je ecologische voetafdruk en het besparen van energie. Je helpt daar niet alleen het klimaat mee, maar bespaart ook geld op je energierekening. 

Bekijk ook eens deze video over de veelgestelde vragen over het klimaatprobleem:

Lees ook:

• Klimaatadaptie: hoe kunnen we ons voorbereiden op een ander klimaat?