Foto van contrast tussen ontboste bergen en beboste bergen
Klimaatwoordenboek

Ontbossing: de gevolgen & oplossingen

Ontbossing heeft grote gevolgen voor onze natuur. Hoe meer bomen we kappen (of verbranden), hoe meer CO2 er vrijkomt en hoe sneller de aarde opwarmt. Ontbossing heeft dus een directe invloed op het klimaat. 

Hoe werkt een boom?

Bomen halen CO₂ uit de lucht en zetten die om in zuurstof. De zuurstof geven ze weer af aan de lucht. Mens en dier leven van zuurstof, zetten die zelf weer om in CO₂ en ademen die uit. In principe is dit dus een circulair systeem, wat eeuwig door kan blijven gaan en tot nu toe prima heeft gewerkt. Maar er moeten natuurlijk wel genoeg bomen zijn om al die CO₂ die wij uitstoten, uit de lucht te kunnen blijven filteren. 

Wat gebeurt er als een boom verbrandt? 

De CO₂ die een boom uit de lucht opslaat, blijft daar voor altijd in opgeslagen. Als hout verbrandt, komt deze CO₂ weer in de lucht terecht. Het zal geen nieuws zijn dat dat dus precies niet de bedoeling is. Een greep uit de bijkomende narigheden: de roet en rook die met verbranding vrijkomen zijn voor de longen en algemene gezondheid van mens en dier in de omgeving natuurlijk geen pretje. Bomen houden bovendien veel water vast in hun wortels. Als deze wortels met de bomen mee verdwijnen, stroomt het water in de omgeving weg. Daardoor worden droge periodes nog droger en de branden die dit veroorzaakt nog heviger. 

Bosbranden

Zo brachten de massale bosbranden in Indonesië in 1997 en 1998 (ten gevolge van El Niño) 2,57 Gigaton CO2 in de atmosfeer, op zichzelf al genoeg voor 20% van de wereldwijde CO2-uitstoot in dat jaar. Ook de bosbranden in het Amazone-gebied dragen bij aan de opwarming van de aarde. 

Houtkap

Vrijwel al het hout dat wordt gekapt, verdwijnt als brandstof of papier. Het grootste deel van de koolstof die in de gekapte bossen lag opgeslagen, belandt daarmee vrijwel direct, als CO2, in de atmosfeer. Verder worden elk jaar enorme stukken bos bewust platgebrand om plaats te maken voor landbouwgronden. Dit gaat met name ten koste van tropisch regenwoud. Ook de toenemende productie van biobrandstoffen versterkt dit proces, omdat voor de productie van de energiegewassen ook extra grond nodig is. 

Kan ik zelf iets doen?

Je kunt heel veel doen, zowel dicht bij huis als wat verder weg. Kijk eens op de site van het Nationaal Bossenfonds, plant een boom via Trees For All of koop je eigen stukje bos via dit Woudfunding-project. Voor het Amazonegebied kun je bijvoorbeeld terecht bij One Tree Planted, maar een minuutje Googlen geeft je nog veel meer opties. 

Voorkomen van ontbossing

Het voorkómen van ontbossing, of dat nou door houtkap, ten behoeve van landbouw of door bosbranden wordt veroorzaakt, kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van de CO2-uitstoot. 

Door ontbossing te voorkomen, blijven ook veel leefgebieden robuust, zodat minder plant- en diersoorten zullen uitsterven en biodiversiteit behouden blijft. 

Als tegenargument wordt wel eens gezegd dat ontbossing slechts tijdelijk zorgt voor CO2-uitstoot, net zoals herbebossing meestal maar tijdelijk (tot het bos zijn maximale hoogte heeft bereikt) zorgt voor CO2-opslag. Dit klopt ergens wel, maar geeft geen reden om niets te doen. 

Daarnaast zijn sommige bossen wel degelijk netto CO2-opnemers. Dat geldt vooral voor moerasbossen, met een langzaam stijgende waterspiegel. Door de natte bodem blijft een groot deel van de biomassa hier behouden in het proces van veenvorming.

Waarom is het zo belangrijk dat er bomen geplant worden?

De beste manier om klimaatverandering tegen te gaan is om wereldwijd minstens een biljoen bomen te planten, schrijven Zwitserse wetenschappers in het vakblad Science. In theorie wordt daarmee de CO₂-uitstoot die sinds het begin van de negentiende eeuw is veroorzaakt door de mens voor twee derde gecompenseerd. 

Herbebossing kan daarnaast dienen om versnipperde leefgebieden weer met elkaar te verbinden. Hierdoor kunnen bij temperatuurstijging de vegetatiezones opschuiven met de klimaatzones. Soorten kunnen dan hopelijk elders een nieuw leefgebied vinden.

Daarnaast kan herbebossing meehelpen om (de gevolgen van) klimaatgerelateerde natuurrampen af te zwakken. Zo kunnen mangrovebossen overstroming door de zee (en kusterosie) tegengaan, belangrijk in het licht van zeespiegelstijging en een vermoede toename van het aantal orkanen. Het behoud van hellingbossen zorgt voor een gelijkmatige rivierafvoer, eveneens met een verminderd risico op overstroming. Bovendien beschermen hellingbossen tegen erosie, waardoor de koolstof in de bodem beter behouden blijft.