Warmtepompen verhogen het elektriciteitsverbruik van huishoudens en zorgen daarmee voor een grotere belasting van het stroomnet. Vooral tijdens koude winterdagen. Hoe groot die impact precies is, waar de discussie over gaat en hoe slimme aansturing de netbelasting kan verminderen, lees je in dit artikel.
Een warmtepomp verhoogt het elektriciteitsverbruik van een woning, maar gebruikt stroom wel efficiënt. De grootste uitdaging voor het stroomnet is niet het jaarlijkse verbruik, maar de piekbelasting tijdens koude winterdagen. Slimme aansturing van warmtepompen kan die pieken verminderen en de benodigde netverzwaring beperken.
Om te begrijpen waarom warmtepompen het stroomnet belasten, is het eerst goed om te weten hoe een warmtepomp werkt en waarom het stroomverbruik vooral tijdens koude dagen toeneemt.
Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of een andere warmtebron. Die warmte wordt gebruikt om water te verwarmen voor ruimteverwarming (radiatoren of vloerverwarming) en warm tapwater (douche, keuken). De warmtepomp genereert zelf geen warmte, maar verplaatst deze van de bron naar het huis.
De warmte die uit de bron gehaald wordt, moet wel nog in temperatuur verhoogd worden. Dit gebeurt met behulp van een compressor. Vooral dit onderdeel vraagt stroom.
Op koude winterdagen moet de compressor van een warmtepomp een tandje harder werken om voldoende warmte uit de buitenlucht te halen én de woning op temperatuur te houden. Hierdoor verbruikt de warmtepomp op die dagen meer stroom dan op milde dagen. Dat betekent dat het stroomnet in de buurt, ook wel laagspanningsnet, dan ook meer belast wordt.
Bij veel lucht-waterwarmtepompen speelt ook het elektrische element een rol. Dit zet elektriciteit één-op-één om in warmte, en springt aan bij het opwarmen van tapwater, tijdens strenge vorst of voor de wekelijkse legionellapreventie. Juist dit element is belangrijk voor de belasting van het elektriciteitsnet, omdat het veel vermogen vraagt op piekmomenten.
Het stroomverbruik van een warmtepomp hangt af van het type warmtepomp, de buitentemperatuur en de efficiëntie waarmee warmte wordt opgewekt. Hieronder leggen we de belangrijkste begrippen uit.
Een warmtepomp is relatief efficiënt. Het kost namelijk veel minder stroom om warmte te verplaatsen dan om water direct elektrisch te verwarmen (zoals met een waterkoker).
De efficiëntie wordt uitgedrukt in de COP (Coëfficiënt of Performance).
Hoe groter het verschil tussen de buitentemperatuur en de gewenste watertemperatuur in huis, hoe lager de COP wordt. Omdat de buitentemperatuur door het jaar heen varieert, verandert ook de COP.
Daarom wordt vaak gewerkt met de SCOP (Seasonal COP): de gemiddelde COP over een heel jaar. De SCOP zegt wel iets over het totale stroomverbruik, maar niet over de belasting van het stroomnet op piekmomenten.
Wanneer een warmtepomp verkocht wordt, staat er doorgaans een vermogen bij. Het is goed om te weten dat dit gaat om het afgegeven vermogen. Oftewel: het vermogen dat de warmtepomp levert waarin rekening is gehouden met de COP.
Dit zegt iets over hoeveel warmte de warmtepomp kan leveren, en dus of deze het huis warm genoeg krijgt.
Daarnaast is er het opgenomen vermogen. Dit is de hoeveelheid stroom die de warmtepomp gebruikt. Een 8 kW warmtepomp verbruikt dus vaak maar 2 kW. Dit is relevant voor de belasting van het stroomnet.
De meest voorkomende warmtepomp is de lucht-waterwarmtepomp. Deze haalt warmte uit de buitenlucht via een buitenunit met ventilator. Zo’n systeem haalt gemiddeld een SCOP van ongeveer 4.
Een huishouden dat overstapt van 1.200 m³ gas naar een lucht-waterwarmtepomp gaat ongeveer 3.000 kWh extra stroom verbruiken.
Er zijn ook warmtepompen die gebruikmaken van andere warmtebronnen, zoals:
Omdat deze bronnen in de winter minder afkoelen dan buitenlucht, behalen ze vaak een hogere SCOP (bijvoorbeeld 6). Daardoor gebruiken ze minder elektriciteit voor dezelfde hoeveelheid warmte.
Voor netbeheerders is niet alleen het jaarlijkse stroomverbruik belangrijk, maar vooral hoeveel vermogen warmtepompen tegelijk vragen. Daarom werken zij met rekenmodellen voor de verwachte netbelasting.
Wanneer een buurt volledig overstapt op all-electric warmtepompen, rekenen netbeheerders gemiddeld met:
Gelijktijdigheid betekent: men gaat ervan uit dat 70% van de warmtepompen tegelijk 5 kW vermogen vraagt.
Rekensom: 5 kW × 70% ≈ 3,6 kW extra netbelasting per woning
Dit is aanzienlijk, zeker als je bedenkt dat het huidige laagspanningsnet oorspronkelijk is ontworpen op gemiddeld 1,5 kW per huishouden.
In 2024 werden ongeveer 100.000 warmtepompen geplaatst. De verwachting is dat dit stijgt naar 300.000 per jaar rond 2029–2030.
Op de lange termijn (2050) is het perspectief dat in minstens de helft van de Nederlandse buurten warmtepompen het alternatief voor aardgas worden.
De 3,6 kW per woning speelt een grote rol in gemeentelijke warmteprogramma’s. Het leidt in de praktijk tot terughoudendheid om buurten als volledig all-electric aan te wijzen. Ook bij de vergelijking tussen warmtenetten en individuele warmtepompen zijn deze cijfers bepalend voor de kostenberekeningen.
Er is inmiddels discussie over de gehanteerde aannames:
BDH onderzocht grotere woningen en komt uit op ongeveer 2,8 kW.
De belasting van het stroomnet is niet alleen afhankelijk van het aantal warmtepompen, maar ook van wanneer ze stroom gebruiken. Slimme aansturing kan piekbelasting verminderen en de beschikbare netcapaciteit beter benutten.
Veel warmtepompen kunnen slim worden aangestuurd. Doelen daarvan zijn:
Dit kan op verschillende manieren:
In Duitsland is sinds 1 januari 2024 vastgelegd dat netbeheerders apparaten met een vermogen boven 3,7 kW – zoals warmtepompen, laadpalen en batterijen – mogen aansturen om overbelasting van het net te voorkomen. Dit wordt gezien als een manier om netverzwaring te beperken.
Volgens netbeheerders kan slimme aansturing de benodigde netverzwaring verlagen naar ongeveer 2,5 kW per warmtepomp. Dat verschil is groot, zeker op buurtniveau.
Voor warmtepompen met andere bronnen dan buitenlucht zijn nog geen vaste rekengetallen beschikbaar. Mogelijk ligt hun piekbelasting ongeveer de helft lager dan bij lucht-waterwarmtepompen.
Wat weten we op basis van de huidige inzichten over de impact van warmtepompen op het stroomnet?
Warmtepompen verhogen het elektriciteitsverbruik aanzienlijk, maar zijn efficiënt in het omzetten van stroom naar warmte.
De grootste discussie draait niet om het jaarlijkse stroomverbruik, maar om de piekbelasting op koude momenten. De aannames over gelijktijdigheid en het gebruik van elektrische elementen zijn daarbij cruciaal.
Slimme aansturing kan de netbelasting merkbaar verminderen. De komende jaren zal duidelijker worden welke rekenmodellen het beste aansluiten bij de praktijk en hoe groot de benodigde netverzwaring werkelijk is.
Een warmtepomp gebruikt elektriciteit in plaats van aardgas om een woning te verwarmen. Daardoor neemt het stroomverbruik toe. Vooral tijdens koude winterdagen kan dit leiden tot een hogere belasting van het elektriciteitsnet in de buurt.
Een huishouden dat overstapt van ongeveer 1.200 m³ aardgas naar een lucht-waterwarmtepomp gebruikt gemiddeld ongeveer 3.000 kWh extra elektriciteit per jaar. De precieze hoeveelheid hangt af van de woning, de warmtepomp en het stookgedrag.
Niet zozeer door het totale stroomverbruik, maar doordat veel warmtepompen op koude momenten tegelijk veel vermogen vragen. Daardoor ontstaan pieken in de belasting van het elektriciteitsnet.
Ja. Een slimme warmtepomp kan bijvoorbeeld het tapwatervat opwarmen wanneer er veel duurzame stroom beschikbaar is of wanneer het stroomnet minder belast is. Zo kan de piekbelasting worden verminderd.
Nee. Ook elektrische auto's, zonnepanelen en andere vormen van elektrificatie zorgen voor een grotere belasting van het elektriciteitsnet. Samen maken zij slim stroomgebruik steeds belangrijker.
Zie ook: Netcongestie in straten en buurten: het probleem uitgelegd
Hoe werkt het Nederlandse energiesysteem? Wie zorgt ervoor dat er altijd elektriciteit uit het stopcontact komt? En welke rol spelen TenneT, regionale netbeheerders, energieleveranciers en
Binnen een energiegemeenschap is het mogelijk om opgewekte stroom van de ene deelnemer te verrekenen met gebruikte stroom van een ander. Dit noemen we energiedelen. In dit artikel leggen we uit hoe
De manier waarop huishoudens betalen voor het gebruik van het stroomnet gaat veranderen vanaf 2029. Wie veel stroom gebruikt op momenten dat het druk is op het net krijgt een hogere rekening dan wie