Om te zorgen dat het Nederlandse stroomnet altijd stroom levert, moet het hele energiesysteem functioneren. In dit artikel leggen we uit hoe dat eruitziet, welke markten relevant zijn, en wat de rollen van netbeheerders en andere partijen zijn.
De netwerkbeheerders zijn verantwoordelijk voor het elektriciteitsnet. Zij zorgen ervoor dat elektriciteit veilig, betrouwbaar en continu beschikbaar is voor iedereen. Daarmee vormen zij de ruggengraat van de elektriciteitsvoorziening. Ze produceren zelf geen elektriciteit, maar zorgen ervoor dat stroom van producenten naar gebruikers kan worden vervoerd.
Het elektriciteitsnet bestaat uit verschillende netvlakken. Deze lagen maken het mogelijk om elektriciteit efficiënt en veilig te transporteren van grote energiebronnen naar woningen en bedrijven.
De belangrijkste netvlakken zijn:
In Nederland is TenneT de beheerder van het landelijke hoogspanningsnet. Het bedrijf is eigendom van de Nederlandse staat.
TenneT heeft verschillende taken:
Daarnaast heeft TenneT een wettelijke aansluitplicht. Dat betekent dat producenten en afnemers op het hoogspanningsnet moeten kunnen worden aangesloten wanneer zij daarom vragen.
Naast het landelijke hoogspanningsnet bestaan er regionale distributienetten. Deze worden beheerd door zes regionale netbeheerders.
Hun belangrijkste taken zijn:
Voorbeelden van regionale netbeheerders zijn Enexis, Liander en Stedin.
Een belangrijke taak van regionale netbeheerders is het meten van het elektriciteitsverbruik van kleinverbruikers. De meetgegevens worden gebruikt door verschillende partijen in het energiesysteem, waaronder:
Daarnaast beheren netbeheerders de centrale administratie van aansluitingen en meetgegevens. Zij registreren:
Deze gegevens worden veilig gedeeld met partijen die ze nodig hebben binnen het energiesysteem.
In de nieuwe Elektriciteitswet is besloten dat alle kleinverbruikers vanaf 1 januari 2026 verplicht een slimme meter moeten hebben. Die maken het mogelijk om kwartierwaarden van elektriciteitsverbruik en -productie te registreren. Deze gegevens zijn nodig voor nieuwe toepassingen, zoals:
Het elektriciteitsnet moet continu in balans zijn. Dat betekent dat op ieder moment de hoeveelheid elektriciteit die wordt geproduceerd gelijk moet zijn aan de hoeveelheid die wordt gebruikt.
TenneT houdt deze balans op nationaal niveau in de gaten. Wanneer vraag en aanbod uit elkaar lopen, moet er snel worden bijgestuurd om het systeem stabiel te houden.
Waar netbeheerders zorgen voor een stabiel en betrouwbaar elektriciteitsnet, speelt de markt een belangrijke rol bij het organiseren van productie, handel en levering van elektriciteit.
In deze markt wordt geregeld wie elektriciteit produceert of verhandelt en hoe elektriciteit uiteindelijk bij gebruikers terechtkomt. Daarvoor zijn verschillende soorten marktpartijen actief.
Binnen de elektriciteitsvoorziening vervullen verschillende partijen specifieke rollen. Sommige bedrijven combineren meerdere rollen.
De belangrijkste rollen zijn:
Binnen de elektriciteitsvoorziening worden meestal drie verschillende markten onderscheiden, namelijk de groothandelsmarkt, de onbalansmarkt en de afnemersmarkt.
De groothandelsmarkt is de markt waar elektriciteit wordt verhandeld tussen producenten, leveranciers en grote afnemers. Ook handelaren en energiebeurzen spelen hier een rol.
Deze markt is complex omdat veel partijen balansverantwoordelijkheid hebben. Zij moeten een dag van tevoren voorspellen hoeveel elektriciteit zij zullen afnemen of leveren.
Binnen de groothandelsmarkt zijn drie belangrijke onderdelen:
De onbalansmarkt zorgt ervoor dat het elektriciteitssysteem op elk moment in balans blijft.
Balansverantwoordelijkheid ligt bij partijen die actief zijn op de groothandelsmarkt, zoals energieleveranciers, grote producenten (bijvoorbeeld windparken of gascentrales) en grote afnemers zoals industrie of ziekenhuizen.
Kleinverbruikers, zoals huishoudens en kleine kantoren, hebben deze verantwoordelijkheid niet. Hun leverancier neemt deze taak voor hen op zich.
Balansverantwoordelijke partijen moeten een dag van tevoren een voorspelling doen van hun productie en verbruik per kwartier. Deze planning wordt bij TenneT ingediend.
Op de dag zelf controleert TenneT of vraag en aanbod overeenkomen. Als er afwijkingen ontstaan, kan TenneT snel ingrijpen door flexibiliteit in te zetten. Deze flexibiliteit wordt ingekocht bij balansserviceproviders, zoals, energiebedrijven met flexibele gascentrales, eigenaren van grote batterijen en bedrijven die hun elektriciteitsverbruik snel kunnen aanpassen.
Aanvankelijk gebeurt bijsturing per kwartier, maar uiteindelijk kan dat op secondeniveau plaatsvinden.
De afnemersmarkt is de markt waarop huishoudens en bedrijven elektriciteit inkopen bij een energieleverancier. Op deze markt kiezen gebruikers:
Hier komen uiteindelijk de kosten van productie, handel en transport samen in de prijs die eindgebruikers betalen.
Dat er steeds meer elektrische auto’s komen, zorgt voor druk op stroomnetten in buurten. Wat is precies het probleem, wat is de verwachting voor de komende jaren, en welke oplossingen zijn er al?
Warmtepompen zorgen voor een flinke stijging van het elektriciteitsverbruik in huishoudens. Samen met elektrische auto’s zijn ze een belangrijke reden voor de verzwaring van het elektriciteitsnet. Wat
Steeds meer buurten lopen tegen netcongestie aan. Dit betekent dat het elektriciteitsnet overbelast raakt doordat we meer stroom gebruiken. Daarvoor zijn voornamelijk twee oplossingen mogelijk: het