Een kantelpunt (of tipping point), is een moment waarop in korte tijd een heel grote verandering plaatsvindt. In het klimaat kunnen ook kantelpunten voorkomen. Doordat wij CO₂ uitstoten warmt de aarde op. Die opwarming heeft effect op de natuur of het klimaatsysteem zelf. Soms zijn die effecten onomkeerbaar. In dat geval is een zogenaamd kantelpunt bereikt. Vaak wordt zo’n kantelpunt bereikt doordat een effect van de opwarming zichzelf versterkt. Dit worden ook wel terugkoppelingen genoemd.

Wanneer een kantelpunt is bereikt is de nieuwe situatie onherstelbaar. Je kunt dit vergelijken met het bouwen van een toren van stenen. Er komt een punt waarbij de toren zo onstabiel is dat deze om zal vallen, dit is het kantelpunt. Twee voorbeelden van kantelpunten in het klimaat is het smelten van ijs en het verdwijnen van permafrost

Het smelten van ijs

Een voorbeeld van een kantelpunt is het smelten van ijs. IJs reflecteert meer zonlicht dan land en water, het heeft een hogere albedo. Als het ijs smelt door de stijgende temperatuur groeit de oppervlakte van land en water. Er wordt dan minder zonlicht gereflecteerd, maar juist meer geabsorbeerd (de albedo neemt af). Dit zorgt voor extra opwarming die leidt tot het smelten van nog meer ijs. Dat gaat zo door tot er een (kantel)punt bereikt wordt waarna het niet meer teruggedraaid kan worden en al het ijs op bijvoorbeeld Groenland zal verdwijnen. Dit kan grote gevolgen hebben voor de stijging van de zeespiegel.

Het verdwijnen van permafrost

In noordelijke gebieden als Canada, Scandinavië en Siberië komt veel permafrost voor. Permafrost is bevroren grond met veel oude plantenresten. Door de opwarming van de aarde ontdooit deze grond sneller dan normaal. Wanneer diepe lagen van het permafrost ontdooien, gaan de plantenresten rotten. Tijdens het rottingsproces komt er extra CO₂ en methaan vrij. Deze toename van broeikasgassen zorgt voor een versnelling van de opwarming van de aarde. En hoe warmer de aarde, hoe meer permafrost zal ontdooien. Er is een kantelpunt bereikt wanneer het dooien van permafrost niet meer tegen te gaan is en het rotten van plantenresten de opwarming blijft versterken. Dit is een onomkeerbaar proces.

Maar hoe lang duurt het voor zo’n kantelpunt is bereikt? En is het omkeerbaar? Wetenschappers doen veel onderzoek om het toekomstige klimaat en de effecten daarvan te kunnen voorspellen.

Meer weten? Bekijk deze video voor een duidelijke uitleg over kantelpunten: