Het Energiehuis als kans
De verduurzaming van woningen en bedrijfspanden vraagt om meer dan alleen goed advies: bewoners en ondernemers moeten ook daadwerkelijk in beweging komen. Gemeenten staan daarom voor de uitdaging om
Regionaal samenwerken aan het Energiehuis
Bij de provincie is er vaak een goede blik op wat er speelt bij gemeenten, groot en klein. En provincies hebben goed in beeld welke nieuwe ontwikkelingen en opgaven ons te wachten staan. Zoals bij het Energiehuis. We spraken met Jan Autsema van de provincie Gelderland en Jonathan van Soest van het programmabureau Energie Diensten Centrum Utrecht over de rol van regionale en provinciale samenwerking. En over hoe zij krachten bundelen om als provincie, gemeenten en lokale initiatieven samen gericht te werken aan de ontwikkeling van het Energiehuis.
“De grotere gemeenten, die redden zich vaak wel”, zegt Jan. “Die hebben de menskracht om een of meerdere collega’s vrij te maken die zich bezig kunnen houden met het Energiehuis. In een kleinere gemeente is dit veel lastiger. Daar is elke nieuwe opdracht een extra taak, die bovenop een toch al overvol takenpakket komt van een veel kleiner aantal medewerkers.”
Direct naar
Hands-on ondersteuning
Daarmee raakt Jan meteen de kern: kleine gemeenten hebben bijna allemaal een capaciteitsprobleem. Zij zijn geholpen met praktische, hands-on ondersteuning. Bijvoorbeeld in de vorm van een degelijke binnendienst, die een aantal belangrijke coördinerende en organisatorische taken kan overnemen.
“Je boekt geen succes als dit soort rollen niet zijn ingevuld”, licht Jan toe. “Je hebt iemand nodig die de dagelijkse gang van zaken regelt en voor de afstemming met alle betrokken partijen zorgt. Wanneer je dit niet hebt, blijft iedere partner afzonderlijk daar tijd aan besteden. En verspillen.”
Energie Diensten Centrum
Dat kan Jonathan beamen. Het is ook de reden dat de provincie Utrecht samen met de Utrechtse gemeenten in 2024 het Energie Diensten Centrum (EDC) oprichtte. Het EDC is een samenwerkingsverband van de provincie Utrecht en 25 Utrechtse gemeenten gericht op het verduurzamen van de woningvoorraad. Gemeenten houden zelf de regie en kunnen gebruik maken van de ondersteuning van het EDC-programmabureau. Door gezamenlijk uitvoeringsprogramma’s te ontwikkelen worden krachten gebundeld en capaciteit en kennis zo efficiënt en effectief mogelijk ingezet. Zo werken provincie en de aangesloten gemeenten via het EDC en lokale initiatieven aan een Regionaal Energiehuis Ecosysteem.
Werken vanuit een regionaal samenwerkingsverband met een regionaal programmabureau kan gemeenten werk uit handen nemen, bijvoorbeeld op het gebied van de ontwikkeling en coördinatie van gezamenlijke programma's en diensten (inclusief gezamenlijke aanbesteding en kwaliteitsborging), datagericht werken, communicatie en afstemming met partners.
Energiepunt
Eén van die gezamenlijke programma's is het online platform energiepunt.nl, het gezamenlijk digitale energieloket voor 18 Utrechtse gemeenten. “We hebben voor het Energiepunt onder andere een communicatieadviseur, een content specialist en een coördinator bij het EDC-programmabureau”, vertelt Jonathan. Gemeenten kunnen zelf kiezen hoe ze gebruik maken van het aanbod. “Ze kunnen de gezamenlijk ontwikkelde content overnemen, en er is voldoende ruimte om eigen invulling te geven met lokale informatie, initiatieven en activiteiten.” Het Energiepunt richt zich op dit moment met name op eigenaren van grondgebonden woningen. Maar er wordt gewerkt aan uitbreiding naar andere doelgroepen, zoals VvE’s (via het vve.energiepunt.nl), monumenten en bedrijven.
Andere programma's die vanuit het EDC worden uitgevoerd zijn het MCO-programma (Meerjarig Collectief Ontzorgingsprogramma), de VvE-aanpak en de monumentenaanpak. Daarnaast zorgt het EDC voor ondersteuning in data en communicatie en activatie. En heeft het EDC-programmabureau ontwikkelcapaciteit beschikbaar om, samen met gemeenten, te werken aan bouwstenen in de verduurzamingsreis voor bewoners die nu nog ontbreken of die uitgebouwd of opgeschaald kunnen worden.
Lokale borging
Die lokale borging is essentieel, beamen Jan en Jonathan. “Bouw voort op alles wat er al is”, zegt Jan, “want je moet gewoon echt de mensen uit de buurt hebben.” Werk dus vooral ook samen met lokale wijk- en buurtinitiatieven. Gelderland heeft al jarenlang een regeling voor lokale energieloketten en buurtklusbedrijven/fixteams, naast wat gemeenten hier zelf in investeren.
Jonathan vult aan: “vanuit het EDC zoeken we altijd de samenwerking op met bestaande netwerken en lokale initiatieven. Om er samen voor te zorgen dat de EDC-uitvoeringsprogramma’s de lokale ondersteuning aanvullen en vice versa.”
Zowel in Gelderland als in Utrecht wordt er dus eerst gekeken naar wat er al is. En vervolgens naar wat er nog meer nodig is. “De provincie heeft vaak meer mogelijkheden en instrumenten om hierin een rol te kunnen spelen”, zegt Jan. Dat is ook de aanpak in Utrecht, laat Jonathan weten. “We geven invulling aan wat er nog mist”, licht Jonathan toe. “We werken vraaggestuurd. We kijken samen met de gemeenten waar de behoeften liggen.”
Integraal werken
De provincie Gelderland heeft in het voorjaar van 2026 de website energiehuisgelderland.nl gelanceerd. De website biedt overzicht in doelstellingen en toont het aanbod voor gemeenten en andere doelgroepen: alle provinciale regelingen zijn hier te vinden. Gaandeweg zal de site verder worden uitgebouwd, ook met koppelingen naar andere beleidsterreinen, zoals klimaatadaptatie, toekomstbestendig bouwen en gezonde en veilige leefomgeving.
“Bij de provincie werken we al langer op een integrale manier samen aan verschillende opgaven. Deze integrale manier van werken is ook nodig om de energietransitie te laten slagen. Daarom willen we zelf het goede voorbeeld geven ", vertelt Jan.
Deze digitale structuur helpt daarbij. Gemeenten hebben immers andere behoeften dan eigenaren van maatschappelijk vastgoed of van (micro)MKB. Maar ook VvE’s en mensen met (energie-)armoede vragen om een eigen, gerichte aanpak, die arbeidsintensief en kostbaar is. Hoe zorgen we dat de financiering op de juiste plek terechtkomt, zodat onze inwoners en de andere doelgroepen van het Energiehuis zo goed mogelijk worden geholpen?
Knelpunten
Want geld, dat is nog wel een probleem. “Er is behoefte aan langjarige structurele financiële steun voor energiehuizen”, signaleert Jan. “Daarnaast zijn er nu te veel verschillende, vaak incidentele, geldstromen, bijvoorbeeld voor inwoners en MKB, elk met eigen voorwaarden, deadlines en verantwoording. Het huidige systeem is onnodig verwarrend en tijdrovend.”
We moeten structureel geld inzetten voor structurele problemen en niet te sterk op vaak tijdelijke (project)financiering leunen. Als je ook fysieke plekken wilt inrichten, is het noodzakelijk om de exploitatiekosten ook op een goede manier mee te nemen in de financiering.
Een ander knelpunt zijn de aanbestedingsregels. Die zitten een samenwerking met lokale initiatieven en projecten vaak in de weg, zeker als het gaat om langjarige en structurele ondersteuning.
In Utrecht is dit probleem omzeild door de aanbesteding voor het gezamenlijke digitale Energiepunt.nl in drieën op te delen. Zo kan er met lokale partners heel gericht gewerkt worden aan een deel van de totale opdracht. En op lokaal niveau heeft zowel in Gelderland als in Utrecht een aantal regio’s en gemeenten een zogenaamde DAEB-constructie voor hun lokaal geborgde energie-initiatieven. Hierbij is één organisatie voor meerdere jaren aangewezen om dit werk te doen. Dit komt de herkenbaarheid, zichtbaarheid en de professionaliteit ten goede. Zeker als deze organisaties goed lokaal verankerd zijn.
Kansen
Zowel Jan als Jonathan zien veel kansen voor het Energiehuis. Maar wel met duidelijke landelijke kaders en structurele financiering, een goede centrale organisatie voor wat centraal moet, sterke regionale bundeling van krachten en lokaal behouden wat vertrouwen en maatwerk vraagt.
Lees ook:
Benieuwd geworden naar nog meer voorbeelden uit de praktijk? Download dan nu gratis het Inspiratieboek Energiehuis.
