Er zijn 696 energiecoöperaties actief in Nederland. Daarnaast schatten we dat er minstens 1000 andere bewonersinitiatieven op het gebied van energie actief zijn. Samen noemen we dit burgerenergiecollectieven. In dit hoofdstuk kijken we naar hun ontwikkeling, de activiteiten die zij ondernemen, hun leden en hun bereik. Tot slot geven we ook inzicht in de vrijwilligers en medewerkers die betrokken zijn bij deze organisaties.
In het kort
- We tellen 696 energiecoöperaties, stichtingen en verenigingen met een doelstelling om energie op te wekken.
- We verwachten dat er daarnaast in Nederland minstens 1000 bewonersinitiatieven actief zijn op het gebied van energie. Zij hebben besparingsactiviteiten en warmteprojecten. Van 147 van hen hebben we uitgebreide informatie.
- Er is een netto toename van 6 coöperaties in 2025. Er zijn 10 nieuwe coöperaties opgericht en 4 gestopt.
- Er zijn ten minste 9000 vrijwilligers actief bij een burgerenergiecollectief.
In het hoofdstuk Over de monitor lichten we toe op welke manier het onderscheid tussen energiecoöperaties en bewonersinitiatieven wordt gemaakt.
Ontwikkeling energiecoöperaties en bewonersinitiatieven
Het totale aantal energiecoöperaties is in 2025 toegenomen met 6 ten opzichte van vorig jaar. In 2025 zijn 10 coöperaties opgericht en zijn 4 gestopt.
We zien in 2024 en 2025 ook 300 nieuwe bewonersinitiatieven. We nemen deze jaren samen, omdat ze voor de Lokale Energie Monitor 2024 niet zijn geïnventariseerd. In 2024 en 2025 zijn voor zover bij ons bekend geen bewonersinitiatieven gestopt.
Typen projecten en activiteiten
Burgerenergiecollectieven werken op verschillende manieren aan de energietransitie. Ze hebben bijvoorbeeld besparingsactiviteiten of werken aan zon-, wind-, of warmteprojecten.
Energiecoöperaties
Energiecoöperaties werken onder andere aan zonne-energie, windenergie, besparing en warmte. In figuur 1.2a laat het Venn-diagram zien hoeveel energiecoöperaties actief zijn per activiteit en in welke combinaties deze activiteiten voorkomen.
Bewonersinitiatieven
In figuur 1.2b laat een Venn-diagram zien dat bewonersinitiatieven zich met name bezighouden met besparingsactiviteiten.
Voorbeelden uit de praktijk
Energiedelen in Energiegemeenschap Rivierenland
Energiegemeenschap Rivierenland is een samenwerkingsverband van lokale energiecoöperaties in de regio Rivierenland en een Local4Local project. Het is een voorbeeld van een energiegemeenschap zoals bedoeld in de Energiewet, waarbinnen ook energiedelen mogelijk is.
Je kunt bij Energiegemeenschap Rivierenland (via om | nieuwe energie) een energiecontract afsluiten mits je in één van de gemeenten woont waar Energiegemeenschap Rivierenland actief is, én je een slimme meter hebt die verbruiksgegevens deelt.
Financieel voordeel bij gelijktijdigheid
Een van de uitdagingen in de energietransitie is het gelijktijdigheidsprobleem: duurzame elektriciteit wordt niet altijd opgewekt op momenten dat de vraag het hoogst is.
Energiegemeenschap Rivierenland stimuleert deelnemers daarom om hun stroomgebruik zoveel mogelijk te verplaatsen naar momenten dat er veel met eigen, lokale projecten wordt opgewekt. Dit kost minder dan wanneer de energiegemeenschap bij een andere partij stroom moet inkopen op momenten dat er weinig eigen opwek is. Het financiële voordeel dat hierdoor ontstaat, wordt aan het einde van het jaar verrekend met de deelnemers.
Meer weten kijk op: Energiegemeenschap Rivierenland
Lokaal samenwerkende initiatieven: 015 Duurzaam en Deelstroom Delft
Bewonersinitiatief 015 duurzaam is een maatschappelijke organisatie in Delft met betaalde medewerkers en vrijwilligers. De stichting heeft een breed palet aan besparingsactiviteiten maar is ook actief op andere terreinen dan de energietransitie. Zie 015 Duurzaam.
Energiecoöperatie Deelstroom Delft heeft vier zonprojecten en is bezig met een vijfde. Daarnaast kun je via leverancier om | nieuwe energie stroom afnemen bij Deelstroom Delft.
Het zijn twee aparte organisaties die nauw met elkaar verbonden zijn. Deelstroom Delft verwijst voor besparingsactiviteiten naar 015 duurzaam, en voor collectieve opwekprojecten verwijst 015 duurzaam naar Deelstroom Delft.
Meer dan alleen energie: Stichting Pauw
Stichting Pauw is een voorbeeld van een bewonersinitiatief dat energiebesparingsactiviteiten niet als enige thema heeft. Dit bewonersinitiatief uit Rotterdam zet zich in om de zelfstandigheid van vrouwen zonder diploma te bevorderen. De vrouwen worden opgeleid tot milieucoach en helpen vervolgens wijkgenoten met energie besparen. Sinds 2021 rijdt namens stichting Pauw een bakfiets door de straten van Bospolder-Tussendijken. De bakfiets brengt duurzaamheid onder de aandacht en fungeert als mobiele ontmoetingsplek.
Meer weten: Stichting PAUW
Meerdere doelen door innovatie: Delta21
Coöperatie Delta21 is een samenwerking tussen burgers, bedrijven en overheid. Ze werkt aan een plan voor een valmeer van 20 km2. In dit project komen waterveiligheid, duurzame energie en natuurherstel samen.
Het valmeer is een grootschalige, natuurlijke energieopslag. Bij een overschot aan wind- en zonnestroom wordt water uit het meer naar zee gepompt. Wanneer er juist behoefte is aan elektriciteit, stroomt het water via pomp-turbines terug en wordt energie opgewekt. De pompcapaciteit kan daarnaast worden ingezet om bij extreem hoge rivierafvoeren overtollig water versneld af te voeren naar zee, wat de bescherming van het benedenrivierengebied tegen overstromingen versterkt. Op de dijk kunnen zonnepanelen en windmolens worden geplaatst.
Leden en bereik
Burgerenergiecollectieven kunnen mensen op verschillende manieren aan zich binden. Bewonersinitiatieven hebben doorgaans geen leden, tenzij ze een vereniging zijn. Zij binden mensen aan hun organisatie als deelnemer van een activiteit of als lezer van een nieuwsbrief. Energiecoöperaties kunnen mensen via een breder pallet aan activiteiten aan zich binden:
- Als leden
- Als investerende deelnemers in één of meerdere productieprojecten
- Als klanten voor de collectieve stroominkoop
- Als deelnemer aan een van de besparingsactiviteiten
- Als lezer van een nieuwsbrief
In de LEM kunnen we met behulp van verschillende aannames een schatting maken van het aantal leden van energiecoöperaties. In het hoofdstuk over de monitor is de werkwijze uitgelegd. Voor burgerenergiecollectieven kunnen we het bereik van de nieuwsbrief inzichtelijk maken.
Leden van energiecoöperaties
Het totale aantal burgers dat lid is van een energiecoöperatie schatten we op 143.211, oftewel 1,7% van alle 8,46 miljoen huishoudens in Nederland. Het aantal leden is met 3,2% toegenomen ten opzichte van met 2024.
Bereik van de nieuwsbrief
Burgerenergiecollectieven bereiken naast hun eigen leden doorgaans ook andere mensen via wervingscampagnes, collectieve inkoopacties en andere activiteiten. In figuur 1.4 is te zien hoe de bereik-categorieën zijn verdeeld. Daarbij valt het op dat zowel bij de energiecoöperaties als de bewonersinitiatieven de grootste groep 100-500 huishoudens bereikt met de nieuwsbrief.
Werkgebied
Burgerenergiecollectieven opereren vaak lokaal, maar er zijn ook initiatieven die op regionaal of zelfs landelijk niveau actief zijn. Figuur 1.5 geeft het werkgebied van de burgerenergiecollectieven weer.
Het valt op dat de bewonersinitiatieven met name op wijk of buurtniveau opereren. Energiecoöperaties hebben doorgaans een groter werkgebied en werken veelal op dorps- of gemeenteniveau.
Vrijwilligers en medewerkers
Burgerenergiecollectieven beginnen vaak kleinschalig en op vrijwillige basis. Afhankelijk van de ambities en het succes van de activiteiten ontwikkelen de organisaties zich verder. In deze paragraaf maken we inzichtelijk hoeveel vrijwillige en betaalde krachten burgerenergiecollectieven hebben.
Vrijwilligers
Energiecoöperaties hebben gezamenlijk zo’n 4900 vrijwilligers. Bewonersinitiatieven die via de enquête bij ons bekend zijn, hebben er ongeveer 1500. Dat zijn samen 6400 vrijwilligers die zich bezighouden met energieactiviteiten in een georganiseerd verband en bij ons bekend zijn. Omdat er veel bewonersinitiatieven zijn waarvan we geen uitgebreide informatie hebben, zal het getal in werkelijkheid veel hoger liggen. Als we daarvoor conservatief schatten en uitgaan van 3 vrijwilligers per initiatief, komt het totaal op ten minste 9000 vrijwilligers.
Figuur 1.6 geeft aan wat de verdeling is van hoeveelheid betrokken vrijwilligers per burgerenergiecollectief.
Betaalde krachten
18% van de energiecoöperaties en 19% van de bewonersinitiatieven heeft medewerkers in dienst of verstrekt betaalde opdrachten.
Voor energiecoöperaties zijn dit in totaal 504 betaalde mensen. Van bewonersinitiatieven weten we dat van de 147 bewonersinitiatieven waarover we uitgebreide informatie hebben, 38 mensen betaald worden. We zien dat energiecoöperaties gezamenlijk 198 fte aan betaald werk genereren. Voor bewonersinitiatieven is dit 19 fte.
Figuur 1.7 geeft aan hoe de verdeling is van het aantal betaalde krachten per burgerenergiecollectief. Wat opvalt is dat 34 energiecoöperaties medewerkers voor een halve tot hele dag betalen (0,1-0,2 fte). Daarnaast zien we ook een aantal grotere organisaties: 23 coöperaties hebben 2 tot 10 fte en 4 coöperaties meer dan 10 fte aan betaalde krachten.
Op weg naar energiegemeenschappen
In de energiewet die sinds 1 januari 2026 van kracht is, hebben energiegemeenschappen een rol gekregen. Energiecoöperaties en bewonersinitiatieven kunnen zich ontwikkelen tot zo'n energiegemeenschap, waarbinnen energiedelen mogelijk wordt.
Energiegemeenschappen in de Energiewet
In 2026 is de energiewet in werking getreden. In deze wet is de term “energiegemeenschap” voor het eerst opgenomen als een formele organisatie op de energiemarkt. Met als definitie:
‘Energiegemeenschap: juridische entiteit die ten behoeve van haar leden, vennoten of aandeelhouders activiteiten op de energiemarkt verricht en als hoofddoel heeft het bieden van milieuvoordelen of economische of sociale voordelen aan haar leden, vennoten of aandeelhouders of aan de plaatselijke gebieden waar ze werkzaam is, en niet is gericht op het maken van winst.' In de Kamerbrief over de rol van energiegemeenschappen in het energiesysteem wordt dit verder toegelicht.
Energiegemeenschappen zijn vaak georganiseerd als coöperatie, maar ook andere organisatievormen zijn mogelijk. Daarnaast zijn aan de energiegemeenschap een aantal voorwaarden en mogelijkheden verbonden. De eisen moeten worden opgenomen in de statuten en dienen er ten minste op toe te zien dat:
- Participatie open en vrijwillig is
- Leden de energiegemeenschap mogen verlaten
- De feitelijke zeggenschap ligt bij de leden
De leden of deelnemers in de energiegemeenschap kunnen personen, micro- en kleine ondernemingen, overheden (exclusief rijksoverheid) of samenwerkingsverbanden tussen overheden (gemeenschappelijke regelingen) zijn. Daarnaast kan bijvoorbeeld in de statuten opgenomen worden dat leden enkel in de nabijheid van opwekprojecten mogen zijn gevestigd.
Veel energiecoöperaties voldoen vaak al aan deze eisen omdat deze reeds in de statuten zijn opgenomen.
Energie delen, energie leveren en capaciteit delen
Ook het delen en leveren van energie door energiegemeenschappen is in de energiewet vastgelegd. Een concrete uitwerking hiervan is het concept van zelflevering, waarbij een energiecoöperatie de eigen opgewekte elektriciteit direct aan haar leden tegen kostprijs levert. Local4Local schreef hierover een position paper.
Energie delen is per 1 januari 2026 mogelijk als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:
Voor afnemers geldt dat zij:
- Beschikken over een leverings- en, indien van toepassing, een terugleveringsovereenkomst met een leverancier
- Beschikken over een slimme meter met een actieve communicatiefunctie, zodat meetgegevens per kwartier kunnen worden uitgelezen
Voor de energiegemeenschap geldt dat zij:
- Afspraken maakt met een leverancier over het faciliteren van energie delen
- De organisatie van energie delen inricht, waaronder de toerekening van elektriciteit per onbalansverrekeningsperiode (per kwartier)
Voor warmtegemeenschappen (opgenomen in de Wet collectieve warmte) zal een specifieke set eisen voor het delen van energie worden opgesteld. Wil je meer weten over energiedelen en de rol van energiegemeenschappen? Zie dan de kamerbrief over de rol van energiegemeenschappen in het energiesysteem.
