Zeespiegelstijging: water zet uit en gletsjers stromen leeg

Klimaatverandering zorgt voor temperatuurstijging en deze zorgt, op twee manieren, voor zeespiegelstijging:

Ten eerste neemt water, als het warmer wordt, meer volume in. Elke graad temperatuurstijging van de oceanen zorgt door dit effect voor een wereldwijde zeespiegelstijging van bijna een meter. Doordat de temperatuur van het water langzamer stijgt dan de temperatuur van de atmosfeer, heeft de atmosferische temperatuurstijging in de afgelopen eeuw (0,74 graden) door het uitzetten van water geleid tot een zeespiegelstijging van 17 centimeter.

Daarnaast kan door smelt van ijskappen en gletsjers ook de hoeveelheid water in de oceanen toenemen. Hierbij is het verschil tussen landijs en zee-ijs van belang. Wanneer landijs smelt, stroomt er extra water in de zee, waardoor de zeespiegel stijgt. Zee-ijs ligt al in zee. Wanneer zee-ijs smelt, neemt het weer het (iets kleinere) volume van water aan, waardoor de zeespiegel niet wordt beïnvloed.

Smelt van de Noordpool zorgt dus níet voor zeespiegelstijging; smelt van Groenland, smelt van de Antarctische ijskap en smelt van gletsjers in gebergten wél.

Momenteel is de invloed van de smelt van gletsjers in gebergten op de wereldwijde zeespiegelstijging nog groter dan de smelt van de grote ijskappen. Door de isolerende werking van grote ijsmassa's reageren deze relatief traag op de temperatuurstijging. Desondanks wordt aan de randen van de Groenlandse ijskap inmiddels toenemende ijssmelt gemeten.

Onder invloed van de smelt van gletsjers en ijskappen en een verdere volumetoename van het oceaanwater verwacht het IPCC in de komende eeuw een zeespiegelstijging van 18 tot 59 centimeter. Het IPCC erkent echter dat deze zeespiegelstijging nog dramatisch hoger kan uitvallen wanneer de ijsmassa op Groenland gaat desintegreren, bijvoorbeeld wanneer grote delen onder invloed van smeltwater in zee glijden. Voorlopig is dit 'versnelde-smelt-scenario' niet goed opgenomen in de klimaatmodellen.

Wanneer de hele Groenlandse ijskap smelt zal de zeespiegel wereldwijd met gemiddeld 7 meter stijgen. Volledige smelt van de ijskap op Antarctica zou nog zorgen voor een aanvullende wereldwijde zeespiegelstijging van 60 meter. Volledige smelt van Antarctica is echter niet aannemelijk, gezien de goede isolatie van het continent. De westpunt van Antarctica is echter wel gevoelig voor opwarming. Smelt van deze west-Antarctische ijskap kan zorgen voor een zeespiegelstijging van 6 meter.

Zeespiegelstijging verhoogt het risico op overstromingen, zowel van de zee, als van rivieren (door opstuwing). Dit risico wordt verder vergroot door een toename van orkanen, ontbossing en een toename van extreme neerslag. Volgens de ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties, het UNDP, zal zeespiegelstijging in deze eeuw daarom bijdragen aan grote stromen klimaatvluchtelingen.

In Nederland wordt ook de term 'relatieve zeespiegelstijging' gehanteerd. Deze telt de bodemdaling bij de zeespiegelstijging op. Gemiddeld bedraagt de bodemdaling in Nederland 5 centimeter per eeuw, maar lokaal kan dat meer zijn, bijvoorbeeld in de Waddenzee ten gevolge van zoutwinning en gaswinning. Wanneer getijdengebieden, zoals de Waddenzee, door zeespiegelstijging en bodemdaling 'verdrinken', verdwijnen ecologisch hoogwaardige landschappen en treedt verlies aan biodiversiteit op.

In Nederland zijn enkele natuurbeschermingsorganisaties actief die pleiten voor de aanleg van klimaatbuffers. Deze moeten de verschillende landschappen robuuster te maken, waarbij speciale aandacht uitgaat naar bescherming tegen zeespiegelstijging.

Naast zeespiegelstijging zorgt klimaatverandering ook voor verzuring van de oceanen, wat kan leiden tot grootschalig verlies aan biodiversiteit en een vermindering van de natuurlijke, diepe CO2-opslag. Daarnaast kan een opwarming van het zeewater zorgen voor een toename van El Niños en orkanen. Stilvallen van de warme Golfstroom is niet waarschijnlijk.

© www.hier.nu / Rolf Schuttenhelm