Decennialang leek het door muggen overdraagbare zikavirus te slapen. Al in 1947 werd het ontdekt, maar niemand die er echt om maalde. Af en toe een kleine uitbraak in Afrika, waarbij geen ernstige ziektegevallen ontstonden. In het begin van deze eeuw verspreidde het zich naar Azië en Micronesië, tot het in 2015 ineens opdook in Brazilië. En vanaf toen was het hek van de dam.

Vermoedelijk liep een Braziliaan de ziekte op tijdens een vakantie in Frans Polynesië, in de Stille oceaan. Terug in zijn geboorteland werd hij gebeten door een lokale mug, die het virus vervolgens meenam. De epidemie kon van start. Binnen een paar maanden bereikte het landen als Colombia, Costa Rica en Mexico.


In april stelde de Wereldgezondheidsorganisatie officieel vast dat het virus verantwoordelijk is voor het stijgende aantal baby’s dat met microcefalie, oftewel een te klein hoofd, ter wereld komt; een verband dat al langer vermoed werd. Overheden van verschillende Zuid-Amerikaanse landen adviseren vrouwen om hun zwangerschap uit te stellen tot de epidemie is uitgeraasd of totdat er een vaccin is ontwikkeld.

Niets meer missen? Schrijf je dan onderaan deze pagina in voor de nieuwsbrief van HIER.


Het is niet de enige nieuwe epidemie die de wereld te verduren kreeg, zo hield chikungunya het westelijke halfrond de afgelopen jaren bezig. Het aantal mensen met deze ziekte, die weliswaar niet dodelijk is, maar wel zeer pijnlijk, liep in Curaçao zelfs op tot 20 procent van de gehele bevolking. Is dit toeval of heeft het veranderende klimaat er iets mee  te maken?


Pim Martens, hoogleraar duurzame ontwikkeling aan de Maastricht University, betwijfelt het. “Er zijn zoveel verschillende factoren die een rol spelen bij het verspreiden van ziektes, dat het moeilijk is om te bepalen of de proliferatie van een bepaalde ziekte te wijten is aan klimaatverandering.” Het simpele feit dat de wereldpopulatie stijgt, maakt verspreiding bijvoorbeeld al makkelijker.


Niettemin houden muggen wel degelijk van hogere temperaturen. Hoe warmer en vochtiger het weer, hoe makkelijker een mug overleeft. In de meer gematigde klimaatzone maakt vooral de winter uit: milde temperaturen in deze periode geven muggen de kans om te overleven, waardoor er sneller populaties kunnen ontstaan. In het licht van de huidige opwarming is het dus te verwachten dat ziektes als Zika opschuiven naar het noorden. Vooralsnog is Nederland hiervoor behoed gebleven. 

            Volg HIER ook op FacebookTwitter en Instagram!


Het is overigens goed mogelijk dat dit ook zo zal blijven. Zelfs als het nog warmer wordt, denkt Martens. Er zijn namelijk nog zat andere factoren die bepalen of ziekte-overbrengende muggen de ruimte krijgen. “Het is bijvoorbeeld bekend dat oude, met water gevulde banden door muggen worden gebruikt als reservoir. Recyclebedrijven maken er daarom werk van om de vorming van zulke broedplaatsen te voorkomen”, zegt Martens, “Door dergelijke risicofactoren goed te blijven monitoren, kunnen we de muggen alsnog buiten de deur houden”.

De staat van het klimaat

Bovenstaand artikel is gepubliceerd in De staat van het klimaat 2016. In dit boekje maakt HIER bij twaalf gebeurtenissen uit het afgelopen jaar de koppeling met klimaatverandering. 

Bekijk alle artikelen over: