Hier.nu

Extra broeikasgassen door smelten van Noordpool

Je staat op een borrel en hebt het stadium bereikt dat je een sigaret gaat bietsen, niet omdat je rookt, maar om jezelf een houding te geven.

Daarvoor bestaat evenwel een alternatief.

Je zou een praatje kunnen beginnen over een interessant onderwerp. Een opening voor gegarandeerd succes: ‘allemaal leuk en aardig met heel die klimaatverandering, (moeizame) energiebesparing, (falende transitie naar) duurzame energie en de (tot kannibalisme vervallende) ijsbeer, maar wat mij dus écht verontrust, zijn positieve terugkoppelingen in het klimaatsysteem.

Goed punt. Een deel van deze terugkoppelingen grijpen direct in op de natuurlijke koolstofkringloop. Gisteren schreven we over 2-opname.html>graslandecosystemen, waarvan de CO2-opname na één enkele hittegolf voor twee jaar verstoord is.

Uitzoomend zien we dat dit ook kan gelden voor volledige biotopen. De taiga verdroogt en gaat CO2 uitstoten. De Amazone verdroogt en kan in enkele tientallen jaren vrijwel geheel verdwijnen. Daarmee zou een koolstofreservoir van 70 gigaton verdampen.

Een veel grotere potentiële bron zijn de oceanen. Deze worden warmer, waardoor ze minder CO2 kunnen opnemen. Een groter deel van onze (fossiele) uitstoot blijft dan in de atmosfeer, tot verdere versterking van het broeikaseffect. Ook verzuring van de oceanen kan ervoor zorgen dat deze netto CO2 gaan uitstoten, niet alleen door een afname van plankton en andere mariene biomassa, maar ook door het mogelijk oplossen van carbonaten uit kalksteenpakketten.

Het is niet puur theorie. In het verleden is iets dergelijks gebeurd, 55 miljoen jaar geleden. Het derde ‘tipping-point’ van de mariene koolstofkringloop kantelde toen: de gashydraten. Dat zijn grote, instabiele methaanvoorraden op de oceaanbodem, die vrijkwamen door opwarming van het water (als gevolg van verhoging van de atmosferische CO2-concentratie na een periode van intens vulkanisme). De methaanbellen die toen vrijkwamen zorgden voor een verdere temperatuurstijging van enkele graden, die leidden tot de laatste grote massa-extinctie. Een broeikasramp.

Nu, tientallen miljoenen jaren later, zijn de instabiele voorraden methaan op de oceaanbodem weer aangevuld, wachtend op de volgende grote verstoring van het klimaatsysteem.

Maar gashydraten worden niet alleen gevonden op de oceaanbodem. Ook in de toendra, onder de permafrost, komen lokaal zeer grote voorraden gekristalliseerd methaan voor. Door smelt van de kristallen komt dit methaan nu al vrij.

In onze serie over de verstoorde koolstofkringloop, van februari 2008, berichtten we specifiek over de toendra. Deze organische bodems onder het smeltende ijs bevatten naar schatting 450 gigaton pure koolstof. Wanneer dat als CO2 vrijkomt zorgt dat voor een temperatuurstijging van nog enkele graden. Komt het als methaan vrij, zijn de gevolgen niet te overzien. Per koolstofatoom is de broeikaswerking van methaan maar liefst 23 keer zo sterk als die van CO2.

Dit is geen toekomstverhaal, blijkt uit nieuw onderzoek waarover The Independent deze week berichtte. Wetenschappers hebben ‘schoorstenen’ van opborrelend methaan gevonden.

Orjan Gustafsson, expeditieleider van de Universiteit van Stockholm, deed onderzoek naar het vrijkomen van gashydraten in de ondiepe zeebodem, ten noorden van Siberië. ‘De uitstoot was zo hoog dat het methaan niet kon oplossen in het zeewater, maar in schoorstenen omhoog kwam. De concentraties in de lucht erboven waren honderd maal hoger dan normaal. Het verschijnsel strekt zich uit over vele duizenden vierkante kilometers in de Oost-Siberische Zee en de Laptevzee.’

De totale methaanemissies uit die regio zou daarom al neerkomen op miljoenen tonnen.

Vorig jaar concludeerde een Britse onderzoeker, Euan Nisbet, dat de Arctische methaanemissies, omgerekend naar CO2-equivalenten, al één gigaton bedragen. Dat is ongeveer drie procent van de mondiale uitstoot. Maar bij voortzettende smelt van de Noordpool kunnen deze emissies alleen maar toenemen.

Het stelt het vorige week op Clever Climate gepubliceerde ‘Noordpoolreddingsplan’ in een nieuw daglicht. In het plan wordt beschreven hoe de aanleg van een dam van 300 kilometer lengte, in de Beringzee, kan leiden tot zowel verzoeting als afkoeling van het water van de Noordelijke IJszee, met name langs de Arctische kusten van Oost-Siberië en Alaska.

Beide factoren kunnen smelt substantieel vertragen. Het volledig stoppen van smelt van de Noordpool zal eveneens dooi van de Arctische permafrost begrenzen. De theoretische carbon credits die hieraan te koppelen zijn, zouden elk jaar 10 tot 15 miljard dollar opbrengen.


Lees meer: Diomede Crossroads – Saving the North Pole? Datum: 24-09-2008