Hier.nu

Klimaatbuffer: met grote sponzen hoef je nooit te dweilen

Natuurlijke klimaatbuffers dienen om een gebied klimaatbestendiger te maken. Dat houdt in dat allerlei aantastingen en bedreigingen (ecologisch, economisch, hydrologisch) ten gevolge van klimaatverandering door middel van specifieke ruimtelijke ordening kunnen worden verminderd of gecompenseerd, waarbij de aanleg van buffergebieden op kritieke locaties centraal staat. Meer concreet dienen klimaatbuffers om het risico op overstromingen (en andere wateroverlast) te verminderen, terwijl tegelijk het effect van langdurige droogte (zowel voor landbouw als natuur) wordt verminderd. Verder kunnen klimaatbuffers een hoge natuurwaarde hebben. Deze kan bijdragen aan het robuuster maker van leefgebieden, of dienen als ecologische verbindingszone. Daarmee kunnen klimaatbuffers verlies aan biodiversiteit opvangen.

Klimaatbuffers kunnen daarnaast zo worden ingericht dat er ook secundaire positieve effecten zullen optreden voor de waarden wonen, landschap, cultuurhistorie en recreatie.

In Nederland maken vijf natuurorganisaties (Natuurmonumenten, Vogelbescherming, Staatsbosbeheer, Stichting ARK en De Waddenvereniging) zich sterk voor de ontwikkeling van natuurlijke klimaatbuffers. Zij onderscheiden verschillende klimaatbuffers per landschapstype:

Voor het rivierenlandschap dienen natuurlijke erosie en sedimentatie een meanderend patroon te herstellen, waarin, binnen de bedding en de uiterwaarden, meer 'ruimte voor de rivier' is. Uitdieping van de uiterwaarden, bijvoorbeeld met zijgeulen, verlaagd de opstuwing van hoog water. Hierdoor neemt de kans op dijkdoorbraak en overstroming af.

De zandgronden en het heuvellandschap dienen als bovenstrooms gebied het water na (extreme) neerslag langer vast te houden, zodat de waterafvoer (in lagere gebieden) geleidelijker verloopt. Dit kan onder andere bereikt worden door de, veelal gekanaliseerde, beken weer een natuurlijk meanderend patroon te geven. Bijkomend voordeel is dat met name de zandgronden tijdens hittegolven minder last zullen hebben van uitdroging.

In het duinlandschap moet lokaal meer natuurlijke verstuiving mogelijk worden, ook vanaf de strandvlakte, zodat enkele (smalle) duingebieden kunnen verhogen en verbreden. Hierdoor wordt het duingebied veerkrachtiger en uiteindelijk weerbaarder. Daarnaast kunnen zo ecologisch hoogwaardige slufters vormen.

In de getijdenlandschappen van Zeeland en de Waddenzee moeten maatregelen worden genomen die de natuurlijke sedimentatie herstellen (en verder bevorderen) zodat de groei van wadden, kwelders, slikken en schorren gelijke tred kan houden met de zeespiegelstijging (en bodemdaling).

In het laagveenlandschap dient de voortzettende bodemdaling te worden gestopt. Door het grondwaterpeil verder te verhogen zal het proces worden afgeremd. Sommige delen (klimaatbuffers) zullen wellicht een andere bestemming moeten krijgen, zodat zelfs veengroei (bodemstijging) mogelijk wordt. Deze gebieden kunnen tevens dienen voor de berging van overtollig water en daarnaast een hoge natuurwaarde ontwikkelen.

Omdat klimaatbuffers gevolgen van klimaatverandering kunnen opvangen, vormt de gerichte aanleg van dergelijke gebieden een belangrijk adaptatie-middel. Daarnaast kan de aanleg van klimaatbuffers onder bepaalde omstandigheden ook gezien worden als mitigatie-instrument, doordat de gebieden een hoge natuurlijke CO2-opslag kunnen hebben, bijvoorbeeld wanneer sprake is van bebossing of het ontstaan van nieuwe rietvelden.