Antarctica: ook op de Zuidpool is de smelt begonnen

Lange tijd is aangenomen dat het ijs op de Zuidpool immuun zou zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Uit recent onderzoek is echter gebleken dat de opwarming ook in de lucht boven ’s werelds koudste continent meetbaar is.

Ook de bekende theorie dat het ijs op Antarctica onder invloed van klimaatverandering (door een toename van sneeuwval) zou groeien wordt gelogenstraft door metingen die aantonen dat het continent juist netto ijsmassa kwijtraakt.

Antarctisch schiereiland
Met name het Antarctisch schiereiland, de landtong die uitsteekt in de richting van Zuid-Amerika, warmt snel op. Sinds 1950 is het gebied al 3 graden warmer geworden. Tijdens recente ‘warme zomers’ zijn een tiental kolossale ijsplaten, waaronder Larsen B in 2003 en de Wilkins-ijsplaat in 2009, in zee gestort.

West-Antarctische ijskap
Ook op de West-Antarctische ijskap wordt warmer. Sinds 1950 is de temperatuur er met gemiddeld 0,5 graden gestegen. Sinds de jaren '90 wordt ook hier een aanzienlijke afname van de ijsmassa gemeten.

Oost-Antarctische ijskap
De hooggelegen en immer ijskoude Oost-Antarctische ijskap blijft vooralsnog min of meer stabiel, zowel in temperatuur alsook in massa. Van compenserende aangroei van ijs is nadrukkelijk geen sprake.

Smeltcijfers
Ontwikkeling ijsmassa per jaar (2006) op basis van verzamelde satellietgegevens:

• West-Antarctica: -132 miljard ton
• Antartisch schiereiland: -60 miljard ton
• Oost-Antarctica: plusminus 0
  
• geheel Antarctica: - 192 ton (192.000.000.000.000 liter)

Zee-ijs vs landijs
Smelt van de Noordpool heeft alleen een indirecte invloed op zeespiegelstijging, omdat het ijs drijft en dus bij smelt geen netto water kan toevoegen aan de oceanen. Smelt van de Noordpool beïnvloedt (via het albedo-effect) echter wel smelt op Groenland, die er door wordt bespoedigd.

Zowel op Groenland als op Antarctica liggen grote pakketten landijs. Zodra dit ijs smelt wordt massa toegevoegd aan de oceanen, waardoor de zeespiegel direct stijgt. Terwijl volledige smelt van Groenland al zou zorgen voor een mondiale zeespiegelstijging van gemiddeld 7 meter, ligt het grootste potentieel op Antarctica, dat meer dan 90 procent van al het zoetwater van de aarde herbergt.

Wanneer al het ijs van de West-Antarctische ijskap zou smelten zou dit de zeespiegelstijging met nog eens 7 meter versterken. In het theoretische scenario van volledige smelt van Oost-Antarctische ijskap zou de gemiddelde zeespiegel, wereldwijd, nog eens 50 meter hoger komen te liggen.

Het toont de grote relevantie van smelt op de Zuidpool voor de hele wereld aan. Wanneer slechts een klein deel van het ijs smelt, kunnen dichtbevolkte kustgebieden, met economische en agrarische centra, al in gevaar komen.



Volgens het Center for Biological Diversity lopen 12 van 's werelds 19 pinguïnsoorten het risico uit te sterven, onder andere als een direct gevolg van klimaatverandering.



Pinguïnkolonie op een laatste richeltje zee-ijs, aan de voet van het steile klif van de ijskap. Het wegsmelten van de dunne laag drijvend zee-ijs rondom Antarctica maakt grote delen van de kustlijn ongeschikt voor de pinguïns.

© www.hier.nu / Rolf Schuttenhelm