Ontbossing: zowel een oorzaak als een gevolg

Houtkap en bosbrand in bosgebieden, die niet gecompenseerd wordt door aanplant (zoals bij bosbouw) leidt tot ontbossing: het verdwijnen van oppervlakten bos.

Terwijl grootschalige ontbossing in Europa al in de Bronstijd begon, is ontbossing nu met name in de tropische gebieden een zeer actueel probleem. Zo wordt in de periode van 1990 tot nu nog elk jaar tussen de 6 en 12 miljoen hectare tropisch regenwoud vernietigd. Daarbij gaat het vaak niet eens om het hout: grote bosgebieden worden opzettelijk platgebrand om ruimte te maken voor nieuwe landbouwgronden. Als de ontbossing in dit tempo voortzet, zal in 2090 al het tropisch regenwoud verdwenen zijn.

Ontbossing heeft een directe invloed op het klimaat.

Als bomen groeien nemen ze CO2 op uit de lucht. Als de bomen worden gekapt, komt deze CO2 weer grotendeels in de lucht terecht. Een klein deel van het hout, naar schatting ongeveer 5%, wordt gebruikt in langdurige toepassingen zoals balken in woningen of meubelen. Op dit moment wordt gemiddeld maar liefst 20 procent van de menselijke CO2-uitstoot veroorzaakt door houtkap en bosbranden. Dat geeft aan dat maatregelen die ontbossing tegengaan of compenseren, 'avoided deforestation' en herbebossing, een significante bijdrage kunnen leveren aan CO2-reductie en daarom goed passen in een breed mitigatiebeleid.

Ontbossing heeft ook gevolgen voor het regionale klimaat en een versterkend effect op enkele gevolgen van klimaatverandering. Zo beschermen hellingbossen tegen erosie: de boomwortels houden de bodem bij extreme regenval vast. Bovendien hebben bossen een belangrijk waterbergend vermogen. Hierdoor wordt bij hevige regenval een groot deel van het water lange tijd stroomopwaarts vastgehouden. In tegenstelling hiermee stroomt in ontboste gebieden het regenwater direct samen in beken en rivieren, waardoor de afvoer in korte tijd sterk kan toenemen. In combinatie met toename van extreme neerslag (ten gevolge van klimaatverandering) leidt dit tot een sterke vergroting van het risico op overstromingen en andere natuurrampen, zoals landslides.

Ook een ander belangrijk schadelijk effect van klimaatverandering, een voortzettende achteruitgang van de mondiale biodiversiteit, wordt door ontbossing versterkt. Ontbossing leidt tot verkleining en versnippering van leefgebieden. Hierdoor nemen ook de uitwijkmogelijkheden voor soorten om, samen met de klimaatzones, op te schuiven af.

Omgekeerd kan avoided deforestation en gerichte herbebossing juist een bijdrage leveren aan het robuust houden van leefgebieden en het aanleggen van ecologische verbindingszones en andere klimaatbuffers. Samen met erosiebescherming en waterberging zijn dit dus goede maatregelen voor zowel een ecologisch alsook een humanitair adaptatiebeleid. Erosiebescherming zorgt bovendien dat er meer koolstof in de bodem behouden blijft.

Klimaatverandering kan zelf ook leiden tot ontbossing, met name door de toename van droogte, waardoor bosbranden ontstaan. Sommige wetenschappers voorspellen dat rond 2050 ongeveer eenderde van de Amazone verdwenen kan zijn als gevolg van droogte door klimaatverandering.

Tot slot bestaat het risico dat klimaatverandering aanzet tot een grootschalige productie van biobrandstoffen in de tropen, en daarmee de zoektocht naar nieuwe landbouwgronden aanwakkert, eveneens met ontbossing tot gevolg.

© www.hier.nu / Rolf Schuttenhelm