Fossiele brandstoffen: graven naar problemen

Alle koolstofverbindingen die de mens uit de aarde omhoog haalt om te verbranden worden gerekend tot de fossiele brandstoffen. Het gaat om bruinkool, steenkool, aardolie en aardgas. Voor gebruik worden deze grondstoffen vaak omgezet in speciale brandstoffen, zoals benzine, diesel, kerosine of LPG.

Fossiele brandstoffen hebben een organische oorsprong. Dat wil zeggen dat de koolstofverbindingen zijn ontstaan uit dood, plantaardig materiaal. Onder speciale omstandigheden, zoals bodemdaling of zeespiegelstijging, zal (een deel van) de dode biomassa van bossen niet wegrotten, maar een bodemlaag vormen. Na een eerste simpele ontbinding wordt dit veen, en later, door inklinking en fossilisering tot bruinkool en de andere fossiele brandstoffen. Deze lagen kunnen uiteindelijk kilometers diep in de aarde terechtkomen en vele miljoenen jaren oud zijn.

De mens maakt sinds de industriële revolutie op grote (en nog steeds toenemende) schaal gebruik van deze fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld voor vervoer (benzine, diesel) en elektriciteitsproductie (aardgas, steenkool). Daarbij worden grote hoeveelheden CO2 toegevoegd aan de atmosfeer, wat het versterkte broeikaseffect veroorzaakt, en daarmee wereldwijde klimaatverandering.

Bij verbranding van koolstofverbindingen komt CO2 vrij, maar dat is geen unieke eigenschap. Het geldt voor fossiele brandstoffen, maar net zo goed ook voor de verbranding van hout of andere biobrandstoffen. Het grote verschil zit in de herkomst van de koolstof. Bij fossiele brandstoffen is deze koolstof, in tegenstelling tot de koolstof in biobrandstoffen, geen onderdeel van de atmosferische koolstofkringloop, maar van de fossiele kringloop, die tussen de diepe aarde en het aardoppervlak.

Dat houdt in dat het winnen en verbranden van fossiele brandstoffen koolstof verplaatst van de diepe naar de atmosferische kringloop. Alleen koolstof in de atmosferische kringloop beïnvloedt het klimaat: hoe meer koolstof in de lucht (in de vorm van CO2 en methaan) hoe sterker het broeikaseffect.

Mitigatie, het tegengaan van klimaatverandering, is zowel gericht op het verminderde gebruik van fossiele brandstoffen, door energiebesparing en door transitie naar duurzame energie, alsook op het 'schoner' krijgen van fossiele brandstoffen. Door toepassing van CCS, technieken voor afvang en opslag van CO2, zou de CO2-emissie van steenkoolcentrales tot 95 procent verlaagd kunnen worden.

De noodzaak om over te stappen op duurzame energie wordt nog versterkt door het eindige karakter van de (winbare) voorraden fossiele brandstoffen op onze planeet. Alhoewel de totale voorraad steenkool nog voor langere tijd toereikend is, nadert voor zowel aardolie als aardgas het moment dat de productie niet langer in de vraag kan voorzien, ook wel aangeduid als Peak Oil. Zodra dat punt is bereikt, zal de behoefte aan alternatieve energiebronnen acuut stijgen.

© www.hier.nu / Rolf Schuttenhelm