Ecologische voetafdruk: de aarde is te klein

Met de term ecologische voetafdruk (of mondiale voetafdruk) wordt het totale oppervlak aan grond (en water) bedoeld die een individu direct, maar vooral ook indirect, gebruikt om de eigen levenstandaard overeind te houden. De voetafdruk is daarmee een maat om het effect van een hoog consumptieniveau op de aarde uit te drukken.

Een zelfvoorzienende boer in een ontwikkelingsland gebruikt waarschijnlijk niets meer dan een stukje weidegrond voor een paar schapen en een moestuin, terwijl hij voor drinkwater en wassen waarschijnlijk genoeg heeft aan de lokale beek.

De gemiddelde westerling heeft een veel grotere ecologische voetafdruk. Niet alleen de voedselproductie beslaat een veel groter oppervlak, vaak verspreid over meerdere landen, ook de consumptie van andere producten doet een groot beslag op de ruimte, en daarmee, op de natuur. Zo wordt bijvoorbeeld:

- ook de katoenconsumptie omgerekend naar het totale oppervlak landbouwgrond;
- de papierconsumptie omgerekend naar het daarvoor benodigde oppervlak bosgrond;
- de consumptie van vlees, zuivel, wol en leer omgerekend naar weidegrond;
- de visconsumptie omgerekend naar het oppervlak viswater en
- voor bebouwde grond niet alleen het eigen huis meegerekend, maar ook het (individuele aandeel) op infrastructuur, kantoorpanden of scholen, winkels, publieke voorzieningen, enzovoorts.

Carbon footprint, klimaatvoetafdruk
Tot slot wordt het verbruik van fossiele brandstoffen uitgedrukt in het oppervlak bos dat nodig zou zijn voor CO2-compensatie. Vanwege de grote energieconsumptie in de westerse wereld, direct en indirect, weegt deze laatste factor sterk mee in de voetafdruk. Voor dit aandeel wordt soms speciaal de term 'carbon footprint', of klimaatvoetafdruk gebruikt. Deze geeft dan puur aan hoe groot de individuele CO2-uitstoot is.

In Nederland is de gemiddelde carbon footprint 2,78 hectare. Wanneer dat oppervlak wordt vermenigvuldigd met het aantal inwoners op aarde (afgerond op 6 miljard, maar toenemend), ontstaat een oppervlak van 166,8 miljoen vierkante kilometer, ruim meer dan het totale landoppervlak van de aarde. Dat houdt in dat wanneer alle mensen een westerse levensstandaard hanteerden, en die in stand zouden houden met fossiele brandstoffen, de opgetelde carbon footprints alleen al, meer dan een planeet nodig zouden hebben, om überhaupt duurzaam te kúnnen zijn. (De Amerikaanse carbon footprint is overigens nog aanzienlijk hoger.)

Bij een hoge ecologische voetafdruk wordt een groot beroep gedaan op de totale beschikbare ruimte op aarde. Dit kan zich op verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld overbevissing van kustwateren, schaarste van landbouwgronden en, met name, ontbossing (en daarmee achteruitgang van de mondiale biodiversiteit en verlaging van de CO2-opname.)

© www.hier.nu / Rolf Schuttenhelm