Het is inmiddels duidelijk dat met het terugdringen van de broeikasgas-emissies we niet alle problemen van klimaatverandering gaan oplossen. Er zullen ook maatregelen genomen moeten worden om ons aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering, adaptatie. Het is ook duidelijk dat de armste mensen in de armste landen het hardst getroffen gaan worden door de gevolgen van klimaatverandering. Op donderdag 15 november organiseerden humanitaire en ontwikkelingsorganisaties in samenwerking met de HIER-campagne een studiedag over adaptatie aan klimaatverandering in ontwikkelingslanden. De dag werd afgesloten met een publiek politiek debat.

Zo'n 140 medewerkers van humanitaire en ontwikkelingsorganisaties, onderzoeksinstellingen en overheid waren in Den Haag aanwezig. Onder leiding van dagvoorzitter Frans Berkhout gingen in het plenaire ochtendgedeelte achtereenvolgens Rob van Dorland (KNMI), Jan Verhagen (WUR) en Maarten van Aalst (Red Cross Climate Centre) in op de gevolgen van klimaatverandering voor ontwikkelingslanden.

De eerste ronde worskhops waren gebonden aan een regio. Zo konden medewerkers van verschillende maatschappelijke organisaties langer doorpraten over klimaatverandering, gevolgen en adaptatiemaatregelen in bijvoorbeeld Latijns Amerika en West-Afrika. Er werd ook meteen met onderzoeksinstellingen bekeken of in het kader van het Schokland-akkoord samenwerking opgezet kon worden.

In de middag was er de mogelijkheid in twee rondes een achttal workshops  te bezoeken. Hier was sprake van een meer sectorale benadering. De workshops gingen onder andere over de gevolgen van klimaatverandering voor het waterbeheer en voedselzekerheid in ontwikkelingslanden. Daarnaast werden ook klimaatrisico-assessments toegelicht en hoe je lokaal klimaatpartnerships op kan zetten.

De dag werd afgesloten met een debat. Liesbeth Spies (Vice-Fractievoorzitter CDA, woordvoerder energie en klimaat en delegatieleider van de Tweede Kamer naar Bali) gaf eerst een toelichting op de Nederlandse inzet op de klimaatonderhandelingen in Bali in december. Paul Hassing (Plaatsvervangend directeur Milieu en Water van het ministerie van Buitenlandse Zaken) reflecteerde hierop en gaf een toelichting op de beleidsnotitie "Een zaak van iedereen" van Minister Koenders. Onder leiding van journalist Martijn de Greve gingen Liesbeth Spies en Paul Hassing vervolgens in debat met Madeleen Helmer (Hoofd Klimaatcentrum Rode Kruis) en Toon Bullens (Voorzitter Federatie van Onderlinge verzekeringsmaatschappijen in Nederland).

Deze dag werd georganiseerd in het kader van de HIER-campagne. Klimaatverandering gebeurt nu. In ontwikkelingslanden merken mensen nu al wat klimaatverandering kan doen aan hun omgeving. Bijna dagelijks worden we hierover via de media bericht. Humanitaire en ontwikkelingsorganisaties dienen zich in hun ontwikkelingsprojecten te wapenen tegen de mogelijke negatieve gevolgen van klimaatverandering. Het integreren van klimaatrisico's is essentieel voor het behalen van de Millenium Development Goals. "Leren van elkaar", dat centraal stond tijdens de studiedag op 15 november is daarbij essentieel. 

 In onderstaand programma kunnen de powerpoints als pdf gedownload worden. Niet voor alle workshops zijn powerpoints gebruikt. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Gijs Termeer van het Klimaatbureau.

In onderstaand programma kunt u de presentaties als pdf downloaden. Niet voor alle workshops is een powerpoint gebruikt.

Studiedag adaptatie aan klimaatverandering  
Donderdag 15 november 2007, Museum voor Communicatie, Den Haag

9:00 – 9:30 Koffie en registratie, stands van kennisinstituten en anderen met relevant materiaal. Presentatie klimaatadaptatie programma’s NGO’s

9:30 – 9:50 Opening en inleiding door dagvoorzitter (Frans Berkhout, IVM VU Amsterdam)

9:50 – 11:20 Panel presentaties over: 

- Klimaatverandering: de stand van de wetenschap, met speciale aandacht voor de ontwikkelingslanden. (Rob van Dorland, KNMI) 
- De gevolgen van klimaatverandering voor de armste landen (Jan Verhagen, WUR) 
- Adaptatie aan klimaatverandering in ontwikkelingslanden, wie doet wat? (Maarten van Aalst, Red Cross Climate Centre)

11:20 – 11:40 Koffiepauze

11:40 - 13:00 Regionale workshops:

1. Afrika (Oost en Zuid) en Drought Cycle Management
2. Afrika (West)
3. Latijns Amerika
4. Azië (India/Bangladesh) (géén powerpoint)
5. Azië (Indonesië)

13:00 –14:00 Lunchpauze

14:00 – 14:45 Eerste ronde workshops: 

1. Climate risk assessment tools, wat bestaat er op dit gebied en hoe zijn deze te gebruiken? (Ian Tellam, ETC Energy) (géén powerpoint)
2. Lokale klimaatpartnerships, voorbeelden van samenwerking in het zuiden. (Madeleen Helmer, Rode Kruis Climate Centre)
3. Klimaatverandering en gezondheid (Maud Huynen, ICIS Universiteit Maastricht)
4. Klimaatverandering, vluchtelingen en conflicten (Frank Biermann, IVM VU Amsterdam) *
5. Klimaatverandering en waterbeheer (Henk van Schaik, CPWC)
6. Klimaatadaptatie en Disaster Risk Reduction. (Thea Hilhorst, DRR Platform) 
7. Micro finance/micro insurance for climate risk reduction (Toon Bullens, Eureko)
8. Klimaatverandering en voedselzekerheid (Holger Meinke, CWE Wageningen Universiteit en Researchcentrum)

* De paper waar de presentatie over ging vindt u hier 

14:45 – 15:30 Tweede ronde workshops

15:30 – 15:45 Pauze

15:45 – 17:00 Publiek politiek debat: 

Wat kan het Zuiden van Nederland verwachten in Bali? 
Politiek debat met vertegenwoordigers van politieke partijen, en maatschappelijke organisaties

17:00 – 18:30 Afronding en borrel

Op de studiedag is in verschillende workshops gesproken over samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, onderzoeksinstellingen, overheid en bedrijfsleven. Binnen het Schokland-akkoord "Klimaatrisico's beheersbaar" dat maatschappelijke organisaties, overheid, onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven op 30 juni jongsleden ondertekenden wordt ook specifiek over dergelijke samenwerking gesproken.
Van een aantal deelnemers hebben wij bericht gekregen over mogelijk interessante projecten. Mocht u op de studiedag interessante samenwerkingsprojecten besproken hebben, of heeft u ideeën, neem dan contact met op met Gijs Termeer